Paustovskij boeit en irriteert.

De Russische schrijver Konstantin Paustovskij verwierf hier ten lage landen vooral roem met de schitterende privé domein serie De geschiedenis van een leven. Dit zesdelige epos ging over de revolutie en de daarop volgende burgeroorlog en paarde lyrische proza aan de rauwe werkelijkheid van de Russische geschiedenis. Paustovskij is een hoopvolle aanhanger van de sovjet regering en deze hoop in een betere toekomst verwoordt hij in bijna hysterische zinnen die bol staan van Sovjet-retoriek. Het is hem vergeven. Hoe kon hij in de twintiger jaren van de vorige eeuw bevroeden dat de Sovjet Unie net zo onmenselijk (zo niet erger) zou worden als het tsaristische regime. Ik heb de serie meerdere malen verslonden evenals de latere vertalingen van De romantici; Afscheid van de zomer en De baai van Kara Bogaz.
Vooral de laatste was weer een eersteklas page-turner vanwege de gigantisch hoeveelheid geschiedkundige feiten en halve waarheden. Soms lees je tussen de regels door zelfs spoortjes van kritiek op de samenleving. Zo niet in de nieuwe vertaling De Zwarte Zee, die meer een aaneenschakeling van anekdotes en verhalen is dan een roman zoals op de omslag staat. Hij schreef het boek in 1935.

Paustovskij nam pas op latere leeftijd afstand van de machthebbers, maar hij had beter kunnen weten. Kritischer tijdgenoten zoals Pasternak en Boelgakov werd het leven en publiceren onmogelijk gemaakt in eigen land en zijn vriend Isaak Babel werd zelfs enige jaren later geliquideerd.
Hoe is het toch mogelijk dat Paustovskij gewoon door ging met wat hij aan het doen was en in dit boek weer uitgebreid de loftrompet steekt over de revolutie en burgeroorlog en zelfs de daarmee gepaard gaande hongersnood waarbij miljoenen Russen stierven in romantische volzinnen weet te beschrijven. Goed, Paustovskij zag wat er gebeurde met andere schrijvers en wilde blijven leven en schrijven en verlaagde zich nooit tot dermate stuitende propaganda als Sjologov in De stille Don, maar hij moet toch een ernstige kronkel gehad hebben. Ik heb natuurlijk gemakkelijk praten vanachter mijn computertje en wie zonder zonde is werpe de eerste steen.

Blijve als een paal boven water staan dat Paustovskij een geweldige schrijver was. Zijn taalgebruik en beschrijvingen van natuur en geschiedenis zijn altijd mooi. Werkelijk een feest om te lezen. Als al dat gemekker over het Hoopvolle Sovjettijdperk achterwege was gebleven had hij ongetwijfeld in plaats van Pasternak de Nobelprijs gekregen, want hij was gewoon een betere schrijver. Iedere vertaling van Paustovskij die ik lees doet mij verlangen naar een volgende, deze niet uitgezonderd. De Arbeiderspers heeft wat dat betreft nog een lange weg te gaan, want Konstantin Paustovskij was een uiterst productief schrijver….gelukkig.

Konstantin Paustovskij – De Zwarte Zee/ Roman (Arbeiderspers)

Lammert Voos